Evlilik birliğini karşılıklı anlaşmayla sona erdirmek isteyen eşlerin en sık başvurduğu hukuki yollardan biri anlaşmalı boşanma davasıdır. Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma ve boşanmanın hukuki sonuçları üzerinde uzlaşarak mahkemeden boşanma kararı talep etmelerine imkân tanır. Ancak anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için yalnızca eşlerin boşanmak istemesi yeterli değildir. Türk Medeni Kanunu'nda öngörülen şartların yerine getirilmesi, boşanma protokolünün hukuka uygun hazırlanması ve mahkemenin gerekli incelemeyi yapması gerekir.
Anlaşmalı boşanma sürecinde nafaka, velayet, çocukla kişisel ilişki, maddi ve manevi tazminat, mal paylaşımı ve yargılama giderleri gibi konuların dikkatle değerlendirilmesi önem taşır. Özellikle anlaşmalı boşanma protokolünde yer alan hükümlerin kapsamı, tarafların boşanma sonrasındaki hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyebilir.
Bu yazımızda anlaşmalı boşanma şartları, anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır, boşanma protokolü nasıl hazırlanır, dava ne kadar sürer ve anlaşmalı boşanma masrafları nelerdir gibi en çok merak edilen soruları hukuki açıdan ele alıyoruz.
1. Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen ve eşlerin boşanma konusunda uzlaşmalarına dayanan bir boşanma türüdür.
Kanuni şartların sağlanması hâlinde eşler, boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşarak mahkemeye başvurabilir. Bu süreçte hâkim, eşlerin boşanma iradelerini ve üzerinde anlaştıkları hususları değerlendirir. Gerekli şartların gerçekleşmesi ve mahkemenin anlaşmayı uygun bulması hâlinde boşanma kararı verilebilir.
Anlaşmalı boşanma, çekişmeli boşanma davalarına kıyasla daha kısa ve daha az uyuşmazlık içeren bir süreç olabilir. Bununla birlikte, her anlaşmalı boşanma davasının aynı sürede sonuçlanacağı söylenemez. Mahkemenin iş yoğunluğu, dosyanın hazırlanması, duruşma tarihi ve kararın kesinleşmesi gibi etkenler süreci değiştirebilir.
2. Anlaşmalı Boşanma Şartları Nelerdir?
Anlaşmalı boşanma davasının kabul edilebilmesi için Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesinde düzenlenen şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.
Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır
Anlaşmalı boşanma için evliliğin resmî nikâh tarihinden itibaren en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Bir yıllık süre henüz tamamlanmamışsa eşler, yalnızca anlaşmış olmalarına dayanarak anlaşmalı boşanma kararı alamaz.
Ancak bu durum, eşlerin boşanmasının hiçbir şekilde mümkün olmadığı anlamına gelmez. Somut olayın özelliklerine göre kanunda düzenlenen diğer boşanma sebepleri kapsamında dava açılması değerlendirilebilir.
Eşler boşanma konusunda anlaşmış olmalıdır
Eşlerin evlilik birliğini sona erdirme konusunda iradelerinin örtüşmesi gerekir. Bir eşin boşanmayı istemesi, diğer eşin ise boşanmaya karşı çıkması hâlinde anlaşmalı boşanmanın temel koşulu gerçekleşmez.
Eşler birlikte başvurarak anlaşmalı boşanma talebinde bulunabilecekleri gibi, eşlerden birinin açtığı davanın diğer eş tarafından kabul edilmesi yoluyla da bu usule başvurabilirler.
Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında anlaşma sağlanmalıdır
Anlaşmalı boşanma sürecinde eşlerin yalnızca boşanma konusunda değil, kanunun aradığı kapsamda boşanmanın mali sonuçları ve varsa ortak çocukların durumu hakkında da uzlaşmaları gerekir.
Bu kapsamda özellikle şu hususlar değerlendirilmelidir:
Yoksulluk nafakası talep edilip edilmeyeceği ve talep ediliyorsa miktarı,
Ortak çocuklar için iştirak nafakası,
Çocukların velayetinin hangi ebeveyne bırakılacağı,
Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kurulacak kişisel ilişki,
Maddi ve manevi tazminat talepleri,
Yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin düzenlemeler.
Tarafların çocukların durumu ve boşanmanın mali sonuçları hakkında anlaşmış olması, hâkimin bu düzenlemeleri denetlemesini ortadan kaldırmaz. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli değerlendirmeyi yapar.
Hâkim eşleri bizzat dinlemelidir
Anlaşmalı boşanma davasında hâkimin, tarafların boşanma iradelerini ve protokol hükümlerini serbest iradeleriyle kabul ettiklerine kanaat getirmesi gerekir. Bu nedenle eşlerin duruşmada bizzat dinlenmesi kanuni bir gerekliliktir.
Tarafların avukatlarının bulunması, bu şartı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Hâkim, gerekli görmesi hâlinde protokolde değişiklik önerisinde bulunabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabul edilmesi durumunda anlaşmalı boşanmaya karar verilebilir.
3. Anlaşmalı Boşanma Davası Nasıl Açılır?
Anlaşmalı boşanma davasının doğru şekilde yürütülebilmesi için başvuru öncesinde gerekli belgelerin hazırlanması ve tarafların üzerinde anlaştığı konuların hukuki açıdan değerlendirilmesi gerekir.
Birinci aşama: Anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması
Eşlerin boşanma ve boşanmanın sonuçları konusunda vardıkları uzlaşma yazılı bir protokole bağlanır. Protokol, dava sürecinin en önemli belgelerinden biridir.
Protokolde yalnızca genel ifadeler kullanılması, bazı konuların belirsiz bırakılması veya tarafların iradelerinin tam olarak yansıtılmaması ileride uyuşmazlıklara yol açabilir. Bu nedenle her hükmün açık, anlaşılır ve uygulanabilir şekilde düzenlenmesi önemlidir.
İkinci aşama: Dava dilekçesinin hazırlanması
Anlaşmalı boşanma talebini içeren dava dilekçesi hazırlanır ve görevli aile mahkemesine sunulur. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde davaya, bu sıfatla görevlendirilen mahkeme bakar.
Dava, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davanın diğer eş tarafından kabul edilmesi şeklinde yürütülebilir.
Üçüncü aşama: Duruşmaya katılım
Mahkeme tarafından belirlenen duruşma gününde eşlerin bizzat hazır bulunmaları ve boşanma iradelerini açıklamaları gerekir. Hâkim, tarafların beyanlarını alır ve protokolü değerlendirir.
Protokolün mahkemece uygun bulunmaması veya taraflar arasında gerekli konularda anlaşmazlık ortaya çıkması durumunda süreç farklı şekilde ilerleyebilir.
Dördüncü aşama: Boşanma kararı ve kesinleşme
Mahkemenin boşanmaya karar vermesiyle süreç her durumda aynı gün tamamlanmış olmaz. Kararın kesinleşmesi için gerekli usul işlemlerinin de tamamlanması gerekir.
Boşanma kararının verilmesi ile kararın kesinleşmesi birbirinden farklı aşamalardır. Kesinleşme süreci; kararın tebliği, kanun yollarına başvuru durumu ve ilgili usul hükümlerine göre değerlendirilmelidir.
4. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır?
Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanma sonrasındaki hak ve yükümlülüklerini belirleyen temel hukuki belgedir. Protokolün eksik veya belirsiz hazırlanması, taraflar arasında yeni uyuşmazlıklar doğmasına neden olabilir.
Bu nedenle protokol, tarafların somut durumuna ve gerçek iradelerine uygun şekilde hazırlanmalıdır.
Velayet ve çocukla kişisel ilişki
Ortak çocukların bulunması hâlinde velayetin hangi ebeveyne verileceği, çocukla diğer ebeveyn arasında nasıl kişisel ilişki kurulacağı ve çocuğun bakımına ilişkin düzenlemeler açıkça belirtilmelidir.
Çocuğun üstün yararı, bu konulardaki değerlendirmelerin temel ölçütüdür. Ebeveynlerin anlaşmış olması, mahkemenin çocuğun menfaatlerini gözetme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Nafaka düzenlemeleri
Protokolde yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası konuları ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Nafakanın miktarı, ödeme zamanı, ödeme yöntemi ve gerekiyorsa artış koşulları açıkça düzenlenmelidir.
Nafaka konusunda genel ve yoruma açık ifadeler kullanılması, ileride ödemenin kapsamı veya tarafların yükümlülükleri hakkında uyuşmazlıklara yol açabilir.
Maddi ve manevi tazminat
Boşanmanın mali sonuçları kapsamında maddi ve manevi tazminat taleplerinin bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Talep varsa tutar ve ödeme koşulları; talep yoksa tarafların iradesinin kapsamı açıkça ortaya konulmalıdır.
Özellikle tarafların birbirlerinden başka herhangi bir hak veya alacak talep etmeyeceklerine ilişkin genel hükümler, somut olayın özellikleri dikkate alınarak dikkatle hazırlanmalıdır.
Mal paylaşımı ve diğer malvarlığı hakları
Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, ziynet eşyaları ve diğer malvarlığı değerleri bakımından ayrıca hukuki değerlendirme yapılması gerekebilir.
Boşanma protokolünde yer alan genel bir feragat hükmünün, taraflar arasındaki bütün malvarlığı uyuşmazlıklarını her durumda çözdüğü varsayılmamalıdır. Hangi hakların kapsama alındığı, tarafların iradesi ve ilgili hukuki düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Bu nedenle mal paylaşımına ilişkin konuların, gerektiğinde ayrı ve açık hükümlerle düzenlenmesi önemlidir.
Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti
Tarafların yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin iradeleri de uygun şekilde düzenlenebilir. Bu hususta yapılacak düzenlemenin kapsamı, dava koşulları ve uygulanacak usul hükümleriyle birlikte ele alınmalıdır.
5. Anlaşmalı Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
Anlaşmalı boşanma davasının süresi, uygulamada en çok merak edilen konulardan biridir. Ancak her dosya için geçerli, kesin bir sonuçlanma süresi bulunmamaktadır.
Davanın süresini etkileyebilecek başlıca unsurlar şunlardır:
Aile mahkemesinin iş yoğunluğu,
Duruşma gününün ne zaman verildiği,
Dava dilekçesi ve protokolün eksiksiz hazırlanması,
Tarafların duruşmaya katılması,
Mahkemenin protokol hakkında ek değerlendirme yapmasına ihtiyaç duyulması,
Kararın kesinleşmesi için gereken işlemler.
Belgelerin usulüne uygun hazırlanması ve tarafların anlaşma iradelerinin açık olması, sürecin daha düzenli ilerlemesine katkı sağlayabilir. Bununla birlikte, belirli bir sürede karar verileceği veya kararın kesinleşeceği konusunda somut dosya ve mahkeme koşulları incelenmeden kesin bir taahhütte bulunulamaz.
6. Anlaşmalı Boşanma Masrafları Ne Kadardır?
Anlaşmalı boşanma masrafları, dava açılırken ödenmesi gereken harç ve giderler ile avukatla temsil tercih edilmesi hâlinde avukatlık ücretinden oluşabilir.
Mahkeme harçları ve gider avansları ilgili tarifelere ve somut dosyanın koşullarına göre belirlenir. Avukatlık ücreti ise avukat ile müvekkil arasındaki sözleşme ve yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Bu nedenle anlaşmalı boşanma davasının toplam maliyeti hakkında değerlendirme yapılırken yalnızca mahkeme masrafları değil, hukuki destek ihtiyacı ve dosyanın özellikleri de dikkate alınmalıdır.
Güncel harç ve ücret bilgileri için dava açılacağı tarihte geçerli resmî tarifelerin incelenmesi gerekir.
7. Anlaşmalı Boşanma Davasında Avukat Tutmak Zorunlu mudur?
Anlaşmalı boşanma davasında avukatla temsil edilmek genel olarak zorunlu değildir. Bununla birlikte, hukuki destek alınması tarafların hak ve yükümlülüklerini doğru değerlendirmelerine ve protokolün kapsamını bilinçli şekilde belirlemelerine yardımcı olabilir.
Özellikle ortak çocukların bulunması, nafaka veya tazminat talepleri, mal paylaşımı, ziynet eşyaları ve diğer malvarlığı haklarının söz konusu olması durumunda hukuki değerlendirme önem kazanır.
Anlaşmalı boşanma protokolü yalnızca boşanmayı kolaylaştıran bir belge olarak görülmemelidir. Protokolde yer alan hükümler, tarafların gelecekteki hukuki durumlarını etkileyebilir. Bu nedenle imza öncesinde hükümlerin sonuçlarının anlaşılması ve gerekli düzenlemelerin yapılması önemlidir.
8. Anlaşmalı Boşanma Davasından Vazgeçilebilir mi?
Anlaşmalı boşanma sürecinde taraflardan birinin anlaşma iradesini değiştirmesi, davanın nasıl devam edeceği bakımından önem taşır.
Özellikle boşanma kararı kesinleşmeden önce taraflardan birinin boşanma iradesinden dönmesi veya protokol hükümlerini artık kabul etmemesi hâlinde, anlaşmalı boşanmanın koşulları yeniden değerlendirilir. Somut olayın durumuna göre davanın çekişmeli boşanma hükümleri çerçevesinde sürdürülmesi gündeme gelebilir.
Bu nedenle protokol imzalanmadan ve mahkemeye sunulmadan önce tarafların kararlarını, hukuki sonuçlarını anlayarak vermeleri önemlidir.
9. Anlaşmalı Boşanma ile Çekişmeli Boşanma Arasındaki Farklar Nelerdir?
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma arasındaki temel fark, eşlerin boşanma ve boşanmanın sonuçları konusunda uzlaşma sağlayıp sağlayamamasıdır.
Anlaşmalı boşanma: Kanuni şartların gerçekleşmesi ve eşlerin gerekli konularda anlaşması hâlinde uygulanır. Mahkeme, tarafların iradelerini ve anlaşmayı denetler.
Çekişmeli boşanma: Eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları konusunda anlaşamamaları hâlinde, uyuşmazlığın yargılama yoluyla çözümlenmesini gerektirir. İddialar, savunmalar ve deliller çerçevesinde değerlendirme yapılır.
Anlaşmalı boşanma genellikle daha az uyuşmazlık içeren bir süreç olsa da her olayda daha avantajlı olduğu söylenemez. Hangi yolun uygun olduğu, tarafların durumuna ve korunması gereken hukuki menfaatlere göre belirlenmelidir.